z dnia 28 października 2002 r. (Dz.U. Nr 197, poz. 1661)
tj. z dnia 28 czerwca 2012 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 768)


tj. z dnia 26 września 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1417)
tj. z dnia 31 lipca 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1212)
tj. z dnia 8 września 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1541)
tj. z dnia 23 marca 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 703)

Problematyka odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary stała się przedmiotem szerokiej dyskusji w doktrynie prawa karnego w związku z prowadzeniem do prawa polskiego instrumentów prawnych przewidzianych w Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich, przyjętej przez Radę Unii Europejskiej 26 lipca 1995 roku oraz w Protokołach dodatkowych nr I i II do tej Konwencji. Artykuł 3 wskazanej konwencji przewiduje bowiem pociąganie do odpowiedzialności karnej osób zarządzających przedsiębiorstwami. Zobowiązuje państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych środków w celu ustanowienia, na zasadach określonych w prawie krajowym, odpowiedzialności karnej osób zarządzających przedsiębiorstwami lub innych osób w przedsiębiorstwie, posiadających prawo podejmowania decyzji lub wykonywania kontroli, za czyny stanowiące przestępstwo oszustwa na szkodę interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej, popełnione przez osobę im podlegającą, działającą w imieniu przedsiębiorstwa. Artykuł 7 protokołu I poszerza katalog przestępstw na szkodę interesów finansowych Wspólnoty o przestępstwo korupcji czynnej, natomiast art. 12 protokołu II – o pranie pieniędzy. Artykuł 3 protokołu II zobowiązuje państwa członkowskie do podjęcia środków umożliwiających pociąganie osób prawnych do odpowiedzialności. Przewiduje on, że każde państwo członkowskie podejmie niezbędne środki w celu ustanowienia odpowiedzialności osób prawnych za oszustwo, czynną korupcję i pranie pieniędzy popełnione w ich interesie przez jakąkolwiek osobę, działającą indywidualnie bądź wchodzącą w skład organu danej osoby prawnej, pełniącą funkcję kierowniczą na podstawie: – pełnomocnictwa do jej reprezentowania lub – uprawnienia do podejmowania decyzji w imieniu tej osoby prawnej, lub – uprawnienia do sprawowania kontroli w obrębie tej osoby prawnej, jak również za udział w popełnieniu, w charakterze współsprawcy lub podżegacza, przestępstwa oszustwa, korupcji czynnej lub prania pieniędzy oraz za usiłowanie popełnienia takiego oszustwa. Poza wskazanymi powyżej sytuacjami, każde państwo członkowskie podejmie niezbędne środki w celu ustanowienia odpowiedzialności osób prawnych w przypadkach, gdy brak nadzoru lub kontroli sprawowanej przez jedną ze wskazanych wcześniej osób umożliwił podwładnemu popełnienie oszustwa, przestępstwa czynnej korupcji albo prania pieniędzy na korzyść tej osoby prawnej. Przesłanki odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych w prawie polskim Ustawa z 28.10.2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, wchodząca w życie 28.11.2003 r., wprowadziła do prawa polskiego nową kategorię podmiotów, podlegających odpowiedzialności karnej za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe. Celem ustawy było m.in. dostosowanie prawa polskiego do prawa unijnego, poprzez wprowadzenie instrumentów prawnych przewidzianych w szeregu aktach prawa międzynarodowego, pozwalających na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych.
Celem niniejszego opracowania jest analiza rozwiązań prawnych przyjętych w uchwalonej 28.10.2002 r. ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary1 ze szczególnym uwzględnieniem przestępstw skarbowych. Z uwagi na przyjętą koncepcję artykułu, został on podzielony na dwie zasadnicze części: pierwszą, dotyczącą instytucji odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych w ujęciu prawno-porównawczym i drugą, dotyczącą materialnoprawnych przesłanek odpowiedzialności podmiotów zbiorowych biorąc pod uwagę przestępstwa skarbowe w prawie polskim.